وزیر ارشاد، حج و اوقاف در کنفرانس بین‌المللی علمی ـ تحقیقی «نقش و جایګاه میراث علمی امام برهان الدین مرغینانی رحمه الله تعالی در علوم اسلامی معاصر» سخنرانی کرد
یکشنبه، ۲۱/ ربیع الثاني/ ۱۴۴۸هـ ق، مطابق: ۱۲/ میزان/ ۱۴۰۵هـ ش
کابل – انټر کانټینینټال
محترم شیخ‌الحدیث سرمحقق دکتور نورمحمد ثاقب، وزیر ارشاد، حج و اوقاف، در کنفرانس بین المللی علمی ـ تحقیقی تحت عنوان « نقش و جایګاه میراث علمی امام برهان الدین مرغینانی رحمه الله تعالی در علوم اسلامی معاصر » سخنرانی کرد.
این کنفرانس از سوی اکادمی علوم افغانستان در کابل برگزار شده بود که علاوه بر هیئت چهارده نفری به ریاست مفتی حامد جان ایشمتبیکوف، معاون اداره امور دینی جمهوری ازبکستان، شماری از مسؤولان ارشد ادارات مختلف امارت اسلامی، علماء، استاذان، محققان و نمایندگان نهادهای مختلف علمی و دینی نیز در آن اشتراک کرده بودند.
وزیر محترم ارشاد، حج و اوقاف در جریان سخنرانی خود در این کنفرانس علمی ـ تحقیقی، درباره مقام و فضیلت فقهای کرام و شخصیت علمی و میراث علمی امام برهان‌الدین مرغینانی رحمه‌الله تعالی، عالم بزرگ حنفی، سخن گفت.
وزیر صاحب گفت: در قرآن کریم و احادیث نبوی، به فراگیری فقه دین و احکام شرعی اهمیت خاصی داده شده است. از دیدگاه شماری از مفسران، [آیه ۲۶۹ سورة البقرة]: {يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ} – که در ترجمه آن آمده است: (الله) حکمت (علم نافع همراه با عمل) را به هرکس که بخواهد عطا می‌کند و هرکس که به او حکمت (علم نافع همراه با عمل) داده شود، در حقیقت خیر فراوانی به او داده شده است، و جز صاحبان خرد (صاف که وهم و شوائب خواهشات نفسانی در آن نباشد) پند نمی‌گیرند. – نشان می‌دهد که حکمت به معنای علم نافع همراه با عمل و به معنای فهم و دانش عمیق در دین و فقه نیز تفسیر شده است.
محترم سرمحقق ثاقب صاحب، با اشاره به حدیث مشهور رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم که می‌فرماید: «مَن يُرِدِ اللهُ به خيرًا يُفَقِّهْهُ في الدِّينِ» یعنی: «هرکس را که الله تعالی برای او اراده خیر داشته باشد، او را در دین فقیه و آگاه می‌گرداند»، گفت: این حدیث را امام بخاری و امام مسلم رحمهماالله در صحیحین خود از حضرت معاویه رضی‌الله عنه روایت کرده‌اند. ایشان افزودند: محدثان و علماء درباره این حدیث گفته‌اند: تفقه و تعمق در دین از نشانه‌های خیر الهی است. در میان انسان‌های روی زمین، به جز انبیای کرام علیهم‌السلام، درباره هیچ‌کس نمی‌توان دانست که اراده الله تعالی در مورد او خیر بوده است یا ضرر و زیان؛ زیرا انبیای کرام علیهم‌السلام معصوم و مستثنٰی هستند. بنابراین، غیر از انبیای کرام علیهم‌السلام، تنها درباره علماء می‌توان دانست که الله تعالی در حق آنان اراده خیر کرده است؛ اما درباره دیگران، اراده الهی برای ما معلوم نیست.
محترم وزیر ارشاد، حج و اوقاف با اشاره به موضوع اصلی کنفرانس، جایگاه و شخصیت علمی امام برهان‌الدین ابوالحسن علی بن ابی‌بکر بن عبدالجلیل الفرغانی المرغینانی رحمه‌الله را به تفصیل مورد بررسی قرار داد و گفت که ایشان از امامان بزرگ فقه حنفی و از شخصیت های برجسته علمی جهان اسلام به شمار می رفت.
امام برهان‌الدین مرغینانی رحمه‌الله روز دوشنبه، هشتم رجب‌المرجب سال ۵۱۱ هجری قمری، در شهر مشهور مرغینان از منطقه فرغانه در ماوراءالنهر دیده به جهان گشود؛ سرزمینی که همواره مهد و خاستگاه شماری از بزرگان علماء و محدثان و میراث علمی تمدن اسلامی بوده است. ایشان در چهاردهم ذوالحجه‌الحرام سال ۵۹۳ هجری قمری وفات کرد و در شهر سمرقند به خاک سپرده شد.
محترم ثاقب صاحب همچنان تصریح کرد که لقب «شیخ‌الاسلام» به امام مرغینانی رحمه‌الله بدون مبالغه و تعصب مذهبی و بر اساس جایگاه بلند علمی و خدمات بزرگ ایشان اعطا شده است؛ زیرا ایشان در عرصه فقه اسلامی، علم و تحقیق، میراث علمی ارزشمندی از خود به‌جا گذاشته است که با گذشت قرن‌ها، همچنان جایگاه و ارزش علمی خود را حفظ کرده است.
محترم وزیر صاحب درباره ابعاد مختلف شخصیت علمی امام مرغینانی رحمه‌الله گفت که ایشان تنها یک فقیه نبود، بلکه در عرصه‌های تفسیر، حدیث، علم اصول، تحقیق، تدقیق، مناظره و ادبیات نیز از جایگاه علمی والایی برخوردار بود.
ایشان درباره تألیفات امام مرغینانی رحمه‌الله افزود که آثار علمی متعددی از ایشان در تاریخ علوم اسلامی جایگاه خاصی دارد که از آن جمله می‌توان به «التجنیس والمزید»، «مختارات النوازل»، «بدایة المبتدي» و «کفایة المنتهی» اشاره کرد؛ اما مشهورترین اثر ایشان «الهدایة» است که در میراث علمی فقه حنفی جایگاه خاصی دارد.
محترم ثاقب صاحب درباره اهتمام علمی امام مرغینانی رحمه‌الله در تألیف کتاب ارزشمند «الهدایة في شرح البدایة» گفت که ایشان این اثر بزرگ را با اهتمام فراوان تألیف کرده است. وی با استناد به کتاب‌های تراجم و طبقات فقهاء افزود که امام مرغینانی رحمه‌الله این اثر ارزشمند را طی سیزده (۱۳) سال تألیف کرده و در تمام این مدت روزه‌دار بوده است و تلاش می‌کرد تا هیچ‌کس از روزه‌داری ایشان آگاه نشود.
محترم وزیر صاحب همچنین درباره جایگاه علمی کتاب ارزشمند «الهدایة» به دیدگاه علامه انور شاه کشمیری رحمه‌الله اشاره کرده و گفت که به گفته ایشان، در میراث علمی اسلامی چهار کتاب از امتیاز خاصی برخوردارند و از نظر جایگاه علمی، بی‌نظیر شمرده شده‌اند که یکی از آن‌ها کتاب «الهدایة» امام مرغینانی رحمه‌الله است.
محترم شیخ‌الحدیث سرمحقق دکتور نورمحمد ثاقب، در جریان ستایش از شخصیت علمی امام مرغینانی رحمه‌الله، به سخنان ستایش‌آمیز علمای همعصر وی نیز اشاره کرد و اظهار داشت که جایگاه علمی امام مرغینانی رحمه‌الله تنها از سوی علمای متأخر مورد ستایش قرار نگرفته، بلکه فقهاء و علمای بزرگ عصر وی نیز مقام علمی ایشان را ستوده‌اند.
ایشان از میان علمای مشهور فقه حنفی، امام حسن بن منصور، مشهور به «قاضی‌خان» و مؤلف «الفتاوی الخانیة» همچنین شیخ ظهیرالدین بخاری، مؤلف «الفتاوی الظهیریة» و شیخ محمود بن احمد بن عبدالعزیز، مؤلف «المحیط البرهانی» را به عنوان شماری از شخصیت‌های علمی همعصر امام مرغینانی یاد کرد که جایگاه علمی ایشان را ستوده‌اند.
همچنان محترم وزیر صاحب گفت که امام مرغینانی تنها یک فقیه نبود، بلکه در عرصه‌های گوناگون علوم اسلامی از کمالات علمی گسترده‌ای برخوردار بود. به گفته وی، در آثار مشهور طبقات علمای حنفی، امام مرغینانی رحمه‌الله به عنوان فقیه، مفسر، محدث، محقق، مدقق، اصولی و ادیب معرفی شده و ابعاد گوناگون شخصیت علمی ایشان بیان شده است.
محترم وزیر صاحب در پایان بر ضرورت پاسداری، تحقیق و انتقال میراث علمی علمای اسلام به نسل‌های آینده تأکید کرد و گفت که آثار علمی بزرگان و علمای برجسته‌ای چون امام مرغینانی رحمه‌الله، بخش مهمی از هویت فکری و علمی تمدن اسلامی را تشکیل می‌دهد.
وی در پایان دعاء کرد که الله تعالی میراث علمی امام مرغینانی رحمه‌الله و دیگر بزرگان علمای اسلام را جاودانه نگه دارد و توفیق پاسداری، تحقیق و انتقال علمی این گنجینه بزرگ علوم اسلامی را به نسل‌های آینده نصیب همگان فرماید
